szybki kontakt

Potrzebna pomoc? 22 400 78 72

kontakt

PODZIAŁ MAJĄTKU WSPÓLNEGO

PODZIAŁ MAJĄTKU WSPÓLNEGO

Zgodnie z art. 31 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Natomiast przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (art. 33 pkt 2 k.r.o). Wspólność ustawowa ustaje z momentem uprawomocnienia się wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód. Wskazać przy tym należy, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.o.). Zasada równości udziałów w majątku wspólnym może zostać zmodyfikowana jedynie z ważnych powodów. Jak podkreśla Sąd Najwyższy, odejście od zasady równości udziałów możliwe jest jedynie wtedy, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie, w sposób rażący i uporczywy nie przyczynia się do powiększania majątku wspólnego stosownie do swych sił i możliwości zarobkowych.

Po ustaniu wspólności majątkowej (w wyniku rozwodu lub ustanowienia rozdzielności majątkowej) dochodzi do przekształcenia wspólności łącznej we wspólność ułamkową. Z tego względu, do spraw o podział majątku stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 680 i nast. k.p.c.) i dalej przepisy o zniesieniu współwłasności (art. 617 i nast. k.p.c.).

Wobec wniosku o podział majątku Sąd jest zobligowany ustalić skład i wartość majątku wspólnego uczestników oraz sposób jego podziału, a także rozliczyć nakłady na majątek wspólny stosownie do treści art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c.

Zgodnie z art. 45 k.r.o. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. A także może żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Wobec powyższego po ustaniu wspólności ustawowej aktualizuje się na podstawie art. 45 § 1 zdanie 1 k.r.o. roszczenie o zwrot wydatków (na zakup nowych składników) i nakładów majątkowych (na utrzymanie istniejących już przedmiotów) poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty każdego z małżonków. Roszczenie to uwzględnia sąd „bez osobnego żądania uczestników postępowania, gdyż roszczenia te wchodzą w skład majątku wspólnego, a zatem podlegają podziałowi" (postanowienie SN z dnia 16 października 1997 r., II CKN 395/97, LEX nr 50532). Gdy udziały małżonków są równe roszczenie to wynosi 1/2 „wspólnego" nakładu.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2008 r. III CZP 148/07 w sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd ma obowiązek ustalić wartość nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków bez względu na inicjatywę dowodową uczestników postępowania.

Odmiennie sytuacja wygląda w przypadku rozliczeń nakładów z majątku osobistego jednego z małżonków na majątek osobisty drugiego z małżonków, które co do zasady nie są objęte hipotezą art. 45 k.r.o. Według stanowiska Sądu Najwyższego z wyjątkiem od przytoczonej zasady mamy do czynienia jeżeli „na przedmiot majątkowy stanowiący majątek odrębny jednego z małżonków dokonano nakładów zarówno z majątku wspólnego, jak i z majątku odrębnego małżonków", to wyjątkowo „nakłady z majątku odrębnego jednego z małżonków na majątek odrębny drugiego podlegają rozliczeniu z majątku wspólnego" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CKN 1108/00, OSNC 2003, nr 9 poz. 123). Rozliczenie takich nakładów i wydatków jest dopuszczalne w toku postępowania o podział majątku wspólnego, jeżeli zachodzi potrzeba kompleksowego rozliczenia całości nakładów pochodzących zarówno z majątku wspólnego, jak i majątków odrębnych w jednym postępowaniu (tak m.in.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80, OSNCP 1981, nr 11, poz. 206; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2003 r., III CZP 99/02, LEX nr 76008).

Nadto w doktrynie i judykaturze zgodnie podnosi się, iż co do zasady nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, ale wyjątkowo można żądać zwrotu takich nakładów, jeżeli zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności majątkowej. Jeżeli doszło do wzrostu wartości majątku wynikającego z dokonanego nakładu i omawiany wzrost utrzymuje się w chwili ustania wspólności, na przykład: w przypadku remontu i przebudowy domu jednorodzinnego stanowiącego własność jednego z małżonków, drugiemu z nich po rozwodzie przysługuje roszczenie z tytułu rozliczenia nakładu tj. zwrotu kwoty odpowiadającej połowie wzrostu wartości domu powstałej w wyniku nakładu (roszczenie drugiego małżonka obejmuje bowiem 1/2 wspólnego nakładu małżonków). Nie budzi wątpliwości, iż nakłady na przedmioty powoli tracące na wartości, a więc w szczególności na nieruchomości, mają charakter „zwrotny" – w części odpowiadającej utrzymującemu się wzrostowi wartości. Odmiennie sytuacja kształtuje się w przypadku nakładów na ruchomości, z uwagi na fakt, iż nakłady na takie przedmioty stosunkowo szybko tracą na wartości z uwagi na ich amortyzację i często przybierają charakter nakładów bezzwrotnych – zużytych na potrzeby rodziny lub na przedmiot przynoszący dochód.