szybki kontakt

Potrzebna pomoc? 22 400 78 72

kontakt

AMORTYZACJA WARTOŚCI NIEMATERIALNYCH I PRAWNYCH





Warunki dopuszczalności amortyzacji wartości niematerialnych i prawnych:

Wartości te muszą być:

  • nabyte;
  • nadające się do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania;
  • o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok;
  • wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane przez niego do używania na podstawie umowy licencyjnej (sublicencji), umowy najmu, dzierżawy lub umowy leasingu np.


a)      
autorskie lub pokrewne prawa majątkowe.
Do wartości niematerialnych i prawnych zaliczane są nabyte prawa autorskie lub prawa pokrewne. W przypadku gdy podatnik sam tworzy przedmiot objęty prawami autorskimi nabywa te prawa w sposób pierwotny jako twórca utworu. Jest to bowiem również nabycie praw autorskich (praw pokrewnych).

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 marca 2011 r. I SA/Bk 28/11

W przypadku, gdy prawo ochronne na znak towarowy zostało przez podatnika nabyte w sposób pierwotny (niejako "wytworzone" we własnym zakresie), a nie nabyte w sposób wtórny, to nie może zostać, przez tego podatnika, zaliczone do wartości niematerialnych i prawnych i dalej podlegać amortyzacji.

b)      licencje
Ustawodawca do wartości niematerialnych i prawnych zaliczył również licencje. Przez "licencje" należy rozumieć ogół praw wynikających z zawartej umowy licencyjnej, w której podatnik jest licencjobiorcą. Umowy licencyjne dotyczą przedmiotów objętych prawami autorskim pokrewnymi oraz prawami własności przemysłowej. Na ich mocy licencjobiorca uzyskuje prawo do korzystania z przedmiotu objętego prawem autorskim, pokrewnym lub własności przemysłowej, w oznaczonym w umowie zakresie. Licencje mogą być wyłączne, jak również niewyłączne. W przypadku licencji niewyłącznej licencjobiorca może przenieść część swoich praw wynikających z licencji na inny podmiot, udzielając mu sublicencji. Wartością licencji będzie suma opłat licencyjnych określona w umowie licencyjnej.


c)      
prawa określone w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, z późn. zm.),
Wartościami niematerialnymi i prawnymi są również prawa określone w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.).

Są to prawa do:

  •  wynalazków,
  • patentów.
  • znaków towarowych,
  • wzorów użytkowych,
  • wzorów przemysłowych,
  • topografii układów scalonych

Poniżej krótka charakterystyka praw kreślonych w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.), których nabycie z zastrzeżeniem warunków wskazanych na wstępie notatki dopuszcza ich amortyzację.

Obecnie obowiązujące prawo własności przemysłowej przez pojęcie projektu wynalazczego rozumie wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, topografie układów scalonych i projekty racjonalizatorskie.

Ochrona wynalazku i możliwość korzystania z niego w sposób zarobkowy uzależniona jest od uzyskania patentu na ten wynalazek. Przez uzyskanie patentu nabywa się prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (art. 63 ust. 1 prawa własności przemysłowej).

Patenty są udzielane, bez względu na dziedzinę techniki, na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Cechy te określają wynalazek, a zatem każde rozwiązanie charakteryzujące się nimi może zostać uznane za wynalazek.


Wynalazkami nie są w szczególności: odkrycia, teorie naukowe i metody matematyczne, wytwory o charakterze jedynie estetycznym, plany, zasady i metody dotyczące działalności umysłowej lub gospodarczej oraz gry, wytwory, których niemożliwość wykorzystania może być wykazana w świetle powszechnie przyjętych i uznanych zasad nauki (np. perpetuum mobile), programy do maszyn cyfrowych, przedstawienie informacji.

Patent na wynalazek jest zbywalny i podlega dziedziczeniu. Wynagrodzenie za przeniesienie patentu stanowić będzie przychód z praw majątkowych.

Uprawniony z patentu może udzielić innym podmiotom upoważnienia do korzystania z wynalazku chronionego patentem. Wynagrodzenie uzyskiwane z tego tytułu stanowić będzie przychód z praw majątkowych.

W pewnych wypadkach twórcy wynalazku muszą udzielić tzw. licencji przymusowej. Także wynagrodzenie uzyskiwane z tego tytułu jest przychodem z praw majątkowych.

Niekiedy patent będzie przysługiwał nie twórcy wynalazku, lecz przedsiębiorcy. Wówczas twórcy wynalazku przysługiwać będzie wynagrodzenie od przedsiębiorcy, do którego należy patent. Stanowi ono przychód z praw majątkowych.

Za projekt wynalazczy, w rozumieniu u.p.d.o.f., należy uznać także projekt racjonalizatorski.

Zgodnie z przepisami prawa własności przemysłowej, przedsiębiorcy mogą przewidzieć przyjmowanie projektów racjonalizatorskich na warunkach określonych w ustalanym przez siebie regulaminie racjonalizacji. Przedsiębiorca może uznać za projekt racjonalizatorski, w rozumieniu ustawy, każde rozwiązanie nadające się do wykorzystania, niebędące wynalazkiem podlegającym opatentowaniu, wzorem użytkowym, wzorem przemysłowym lub topografią układu scalonego. W regulaminie racjonalizacji przedsiębiorca określa co najmniej, jakie rozwiązania i przez kogo dokonane uznaje się w przedsiębiorstwie za projekty racjonalizatorskie, a także sposób załatwiania zgłoszonych projektów i zasady wynagradzania twórców tych projektów.

Wynagrodzenie otrzymane przez twórcę projektu racjonalizatorskiego będzie przychodem z praw majątkowych (z projektu wynalazczego).

Projektem wynalazczym jest również wzór użytkowy. Wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Wzór użytkowy uważa się za rozwiązanie użyteczne, jeżeli pozwala ono na osiągnięcie celu mającego praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów. Na wzór użytkowy może być udzielone prawo ochronne.

Wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Topografia układu scalonego to rozwiązanie polegające na przestrzennym, wyrażonym w dowolny sposób rozplanowaniu elementów, z których co najmniej jeden jest elementem aktywnym, oraz wszystkich lub części połączeń układu scalonego. Układ scalony to jedno- lub wielowarstwowy wytwór przestrzenny, utworzony z elementów z materiału półprzewodnikowego tworzącego ciągłą warstwę ich wzajemnych połączeń przewodzących i obszarów izolujących, nierozdzielnie z sobą sprzężonych w celu spełniania funkcji elektronicznych.

Topografia układu scalonego jest chroniona przez udzielenie prawa z rejestracji. Prawo z rejestracji topografii może być udzielone, co do zasady, wyłącznie na topografię oryginalną. Topografię uznaje się za oryginalną, jeżeli jest wynikiem pracy intelektualnej twórcy i nie jest powszechnie znana w chwili jej powstania. Nie udziela się prawa z rejestracji na topografię jednoznacznie wynikającą z funkcji układu scalonego, w którym jest stosowana.

Poniżej ciekawe orzecznictwo w omawianym zakresie:

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 kwietnia 2011 r., I SA/Bk 29/2011

Amortyzacji podlega nie znak towarowy jako taki, którym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa (art. 120 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej), lecz jedynie wykorzystywane gospodarczo prawo do takiego znaku towarowego określone w ustawie Prawo własności przemysłowej. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzają zamknięty katalog wartości niematerialnych i prawnych, dla których wydatki poniesione na ich nabycie stanowią koszt podatkowy w formie odpisów amortyzacyjnych. Oznacza to, że prawa nie wymienione w art. 22b ust. 1 tej ustawy nie stanowią wartości niematerialnych i prawnych w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przepisy prawa podatkowego nie dają podstaw do amortyzowania znaków towarowych. Amortyzacji podatkowej podlegają nabyte prawa ochronne do znaków towarowych na zasadach wynikających z przepisów ustawy - Prawo własności przemysłowej. Prawo ochronne na znak towarowy powstaje na skutek wydania decyzji przez Urząd Patentowy, co oznacza, że prawo to nie istnieje przed wydaniem takiej decyzji.

Powołane poniżej orzeczenia zapadły co prawda na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, to jednak, z uwagi na analogiczne przepisy prawne, można je w przedmiotowym zakresie odnieść do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 grudnia 2009 r. m.in. wskazał, że:

Jeżeli prawo ochronne na znak towarowy powstaje wskutek prawo-kształtującej decyzji Urzędu Patentowego, to nie istnieje zatem przed wydaniem takiej decyzji. Jakkolwiek ustawa Prawo własności przemysłowej wprost wskazuje na możliwość przeniesienia prawa ze zgłoszenia, na które nie zostało jeszcze udzielone prawo ochronne, niemniej przedmiotem takiego przeniesienia nie jest prawo ochronne na znak towarowy, ale ekspektatywa takiego prawa. Art. 16b ust. 1 pkt 6 updop nie przewiduje możliwości amortyzowania takiej swoistej ekspektatywy. Amortyzowaniu podlega tylko prawo do znaku towarowego, i to pod warunkiem jego nabycia, użyteczności do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania w przewidywalnym okresie dłuższym niż rok oraz na potrzeby związane z prowadzona działalnością gospodarczą. Zdaniem Sądu nie ma więc podstaw do przypisywania użytemu w art. 16b ust. 1 pkt 6 updop (w brzmieniu obowiązującym w 2006 r.) pojęciu „prawa do znaku towarowego” innego zakresu znaczeniowego niż prawo ochronne na znak towarowy w rozumieniu ustawy - Prawo własności przemysłowej, jak i przypisywania użytemu w art. 16b ust. 1 pkt 6 updop w brzmieniu od 1 stycznia 2007 r. pojęciu - praw określonych w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej innego zakresu znaczeniowego niż stanowi ta ustawa (tj. prawa ochronnego na znak towarowy).

Nieuprawnione jest twierdzenie, że ustawodawcy podatkowemu chodziło o wszelkie prawa do znaku towarowego, a nie tylko objęte zakresem normatywnym ustawy szczegółowej, skoro ta właśnie ustawa szczegółowa (Prawo własności przemysłowej) stwierdza wprost, że, nie uchybiając ochronie przewidzianej w innych ustawach, normuje stosunki w zakresie m.in. znaków towarowych, określając następnie czym te znaki są i jak prawa do tych znaków są kreowane. Przedstawionym twierdzeniom nie przeczy fakt nowego brzmienia art. 16b ust. 1 pkt 6 updop od dnia 1 stycznia 2007 r. Nowelizacja ta polegała na poszerzeniu katalogu praw podlegających amortyzacji na wszystkie te prawa, które podlegają regulacji ustawy - Prawo własności przemysłowej, także te, które wcześniej amortyzowane być nie mogły.

Ponadto w przedmiotowym zakresie pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2009 r. II FSK 23/2008 (LexPolonica nr 2032796).

W orzeczeniu tym NSA wyraził pogląd, że „z faktu, iż w pewnych sytuacjach udzielana jest ochrona prawna także w przypadku ekspektatywy praw ochronnych, nie wynika, że ochrona taka, realizowana na płaszczyźnie cywilnoprawnej, musi mieć także konsekwencje prawnopodatkowe, a w szczególności odnoszące się do amortyzowania wartości niematerialnych i prawnych w rachunku podatkowym. Niewątpliwie znak towarowy istnieje niezależnie od stopnia jego ochrony i ma określoną wartość ekonomiczną, ale nie można stawiać znaku równości między tak rozumianym znakiem towarowym a prawem ochronnym na znak towarowy, jako szczególnym prawem podmiotowym, z nabyciem którego wiązać się mogą określone przez prawo skutki podatkowe. Czym innym jest żądanie zaprzestania używania przez inne podmioty znaku, co do którego określony podmiot wszczął procedurę zmierzającą do uzyskania na ten znak prawa ochronnego, a czym innym domaganie się prawa do amortyzowania prawa, które wobec niewydania stosownej decyzji przez uprawniony organ jeszcze prawem do znaku towarowego nie jest, ale może nim w przyszłości zostać. Czym innym jest zbycie praw ze zgłoszenia dokonanego w Urzędzie Patentowym i tym samym upoważnienie nabywcy do korzystania ze zgłoszonego znaku, a czym innym podatkowe, kosztowe rozliczanie nabytego w ten sposób uprawnienia. Automatyzm polegający na upatrywaniu podstaw do wywodzenia skutków prawno podatkowych z faktu uzyskania określonego zakresu ochrony cywilnoprawnej nie jest zatem uzasadniony, ponieważ skutki podatkowe w postaci możliwości amortyzowania nabytych wartości niematerialnych i prawnych powstają tylko wtedy, jeżeli ustawa podatkowa tak stanowi, i nie stanowią ani swoistego dopełnienia, ani rezultatu uzyskania ochrony o charakterze cywilnoprawnym.”