szybki kontakt

Potrzebna pomoc? 22 400 78 72

kontakt

NIEWAŻNOŚĆ TESTAMENTU WŁASNORĘCZNEGO

NIEWAŻNOŚĆ TESTAMENTU WŁASNORĘCZNEGO
SPORZĄDZONEGO PRZEZ DWIE OSOBY

Kazus: W dniu 15 marca 2009 r. Katarzyna Iksińska oraz Marcin Iksiński sporządzili testament własnoręczny, w ten sposób, że testament pismem własnoręcznym spisał mąż, a następnie oboje małżonkowie opatrzyli testament datą i złożyli własnoręczne podpisy. Do całości spadku powołali syna, jedno z dwójki swoich dzieci (syn i córka). W dniu 17 stycznia 2010 r. zmarła Katarzyna Iksińska. Po jej śmierci mąż sporządził kolejny testament własnoręczny, w którym odwołał poprzedni testament i do całości spadku powołał wyłącznie córkę. W 2011 r. zmarł Marcin Iksiński. Jedynym składnikiem spadku było wspólne mieszkanie małżonków. Pytanie: Kto i w jaki sposób odziedziczył spadek?

ANALIZA PRAWNA

W dniu 17 stycznia 2010 r. doszło do otwarcia spadku po Katarzynie Iksińskiej. Z uwagi na fakt, iż mieszkanie objęte było wspólnością ustawową małżeńską, spadek stanowił udział w wysokości ½ majątku wspólnego małżonków (mieszkania).  

Z chwilą śmierci jednego z małżonków następuje zmiana w majątkowych stosunkach małżeńskich. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustawowej majątkowej wspólności małżeńskiej, wspólność ta ustaje, a udziały małżonków w majątku wspólnym wyrażone są w ułamkach, wynoszących w zasadzie po jednej drugiej. Jeden z tych udziałów przypada małżonkowi pozostałemu przy życiu, drugi zaś wchodzi do spadku i przypada spadkobiercom powołanym do dziedziczenia wedle reguł dziedziczenia ustawowego (w tym także pozostałemu przy życiu małżonkowi, o ile ma on kwalifikacje spadkobiercy) lub spadkobiercom testamentowym.

Spadkobiercy będą dziedziczyć po Katarzynie Iksińskiej z ustawy, z uwagi na poniżej przedstawione argumenty:

W myśl art. 942 k.c. testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Testament powinien zostać sporządzony w warunkach gwarantujących swobodne i nieskrępowane wyrażenie ostatniej woli. Jedną z takich gwarancji jest art. 942 k.c., wprowadzający zakaz sporządzania testamentów wspólnych. Zakaz dotyczy testamentów zarówno holograficznych (własnoręcznych) jak i notarialnych, czyli de facto zakaz ten polega na niedopuszczalności połączenia oświadczeń ostatniej woli dwóch lub więcej osób w jednym dokumencie (S. Wójcik (w:) System prawa cywilnego, t. IV, s. 190). Bezwzględnie nieważny będzie więc testament własnoręczny sporządzony i podpisany przez dwie osoby.

Dodatkowo testament własnoręczny sporządzony w omawiany sposób jest także nieważny z uwagi na niezachowanie wymogu własnoręczności sporządzenia testamentu (dwie osoby nie mogą jednocześnie własnoręcznie sporządzić jednego dokumentu). Konstrukcja testamentu holograficznego opiera się na rygorystycznie traktowanych przesłankach formalnych, które muszą być zachowane pod rygorem nieważności (ad solemnitatem), a mianowicie do swej ważności wymaga on sporządzenia pismem ręcznym testatora, podpisania oraz - w zasadzie - opatrzenia datą (art. 949 § 1 k.c.). Dwie pierwsze przesłanki są traktowane przez ustawodawcę w sposób bezwzględny, ich naruszenie zawsze powoduje nieważność testamentu.

Reasumując:

Naruszenie normy art. 942 k.c. prowadzi do bezwzględnej nieważności testamentu wspólnego. Kodeks cywilny nie przewiduje żadnych wyjątków od przedmiotowej zasady. Nieważny testament nie ulega konwalidacji przez to, że drugi testament zostanie odwołany za życia lub po śmierci pierwszego testatora.

Wniosek:

Uznać należy, iż testament sporządzony przez Katarzynę Iksińską i Marcina Iksińskiego w dniu 15 marca 2009 r. jest bezwzględnie nieważny, a fakt odwołania pierwotnego testamentu przez Marcina Iksińskiego po śmierci żony poprzez sporządzenie nowego testamentu jest irrelewantny dla sprawy spadkowej.

W sytuacji stwierdzenia nieważności testamentu następuje dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności do spadku powołane z ustawy są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Powołanymi do spadku z ustawy po Katarzynie Iksińskiej byli Marcin Iksiński (mąż), syn oraz córka w równych częściach tj. po 1/3 z 1/2 mieszkania (1/6 całości mieszkania).   

W 2011 r. doszło do otwarcia spadku po Marcinie Iksińskim. Spadek wyczerpywał udział spadkodawcy w przywoływanym mieszkaniu w wysokości 2/3 (1/2 przysługująca ze wspólności majątkowej + 1/3 z dziedziczenia po żonie).

Z uwagi na sporządzenie w dniu 17 stycznia 2010 r. testamentu własnoręcznego przez Marcina Iksińskiego, w którym spadkodawca odwołał poprzedni testament i dokonał rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci na rzecz córki, uznać należy, iż  została ona powołana do całości spadku po ojcu.

Rekapitulując:

Spadek po Katarzynie Iksińskiej i Marcinie Iksińskim objęła córka z udziałem w wysokości 5/6 (1/6 z dziedziczenia po matce + 2/3 (4/6) po ojcu) oraz syn z udziałem w wysokości 1/6 (z dziedziczenia po matce). Przy założeniu, że jedynym składnikiem majątku po spadkodawcach było mieszkanie, spadkobiercy stali się współwłaścicielami mieszkania w ww. częściach ułamkowych.