szybki kontakt

Potrzebna pomoc? 22 400 78 72

kontakt

ZWŁOKA DŁUŻNIKA W ZOBOWIĄZANIU Z UMOWY WZAJEMNEJ

Zwłoka dłużnika w zobowiązaniu z umowy wzajemnej

Zgodnie z przepisem artykułu 491 § 1 polskiego kodeksu cywilnego jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Wspomniany przepis reguluje skutki zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej jak również uprawnienia wierzyciela. Zwłokę dłużnika rozumieć należy jako zawinione kwalifikowane opóźnienie dłużnika w wykonaniu zobowiązania, spowodowane okolicznościami, które obciążają dłużnika.

Uprawnieniem wierzyciela w sytuacji zwłoki dłużnika jest ustawowe prawo odstąpienia, jednakże ażeby odniosło ono skutek prawny musi spełniać określone przesłanki.

Wierzyciel obowiązany jest wykonać dwie czynności:

  1. Wyznaczyć dłużnikowi dodatkowy odpowiedni termin do wykonania zobowiązania z jednoczesnym zagrożeniem odstąpienia od umowy, w sytuacji bezskutecznego upływu terminu
  2. Złożyć dłużnikowi oświadczenie o odstąpieniu od umowy po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

I. Wierzyciel musi dokonać wyznaczenia dodatkowego terminu do spełnienia świadczenia z równoczesnym zagrożeniem, iż w sytuacji niedotrzymania dodatkowego terminu będzie uprawniony do odstąpienia od umowy.

ISTOTNE

Oświadczenie o wyznaczeniu odpowiedniego – dodatkowego terminu dłużnikowi do spełnienia świadczenia musi koniecznie w sobie zawierać jednocześnie zastrzeżenie, że po jego bezskutecznym upływie wierzyciel będzie uprawniony do odstąpienia od umowy.

Te dwa elementy muszą się więc znajdować w jednym oświadczeniu.

Jednak wierzyciel wyznaczając dłużnikowi stosowny - dodatkowy termin do wykonania zobowiązania musi być niezmiernie ostrożny, ażeby nie narazić się na zarzut drugiej strony dotyczący wyznaczenia terminu nieodpowiedniego. Wyznaczony dodatkowy termin do wykonania zobowiązania musi być odpowiedni, to jest taki, który daje dłużnikowi realną możliwość spełnienia świadczenia wzajemnego co do którego wystąpiła zwłoka przy uwzględnieniu okoliczności sprawy, termin realny w sensie obiektywnym. Termin ten jednak nie może narażać wierzyciela na zbytnią i zbędną stratę czasu.  Nie sposób ustalić generalnej zasady w tym zakresie, albowiem termin ten będzie różny w zależności od określonych i indywidulanych okoliczności danego, konkretnego stosunku zobowiązaniowego. W razie sporu co do zasadności wyznaczonego dodatkowego terminu, oceny dokona Sąd. Sąd przy tym kieruje się takimi okolicznościami jak: dobra wiara, zwyczaje uczciwego obrotu, rodzaj i treść świadczenia, stopień przygotowania, czy dłużnik był zobligowany spełnić wcześniej świadczenie. Termin odpowiedni powinien umożliwiać realizację zaległego świadczenia (wyrok SN z dnia 10 maja 2007 r., III SK 18/2006, niepubl.). Termin ten powinien umożliwić drugiej stronie realizację świadczenia, w spełnieniu którego pozostaje w zwłoce (wyrok SA w Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r., I ACa 817/99).

Odpowiedni dodatkowy termin to termin, który jest terminem realnym, pozwalającym dłużnikowi na prawidłowe wykonanie zobowiązania, z tym, że trzeba mieć na uwadze stan zwłoki, a więc że w momencie wyznaczenia terminu dłużnik znajduje się już w zwłoce. Konieczne jest zatem uwzględnienie, aby dłużnik dołożył odpowiednich starań, a nawet poniósł dodatkowe koszty, w celu spełnienia świadczenia w jak najkrótszym terminie. Może to być więc termin krótszy od tego, który zostałby znany za odpowiedni w normalnym układzie stosunków, czyli gdyby nie doszło do zwłoki (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. I ACa 1433/2012).

W sytuacji gdy wyznaczony przez wierzyciela dodatkowy termin nie będzie odpowiedni – to dla wierzyciela powstaną negatywne konsekwencje z tym związane, a polegające na tym, że dłużnik może świadczyć ze skutkiem prawnym do chwili, aż nie upłynie odpowiedni termin. W orzecznictwie wskazuje się, że w sytuacji gdy termin wyznaczony przez stronę będącą wierzycielem jest zbyt krótki, to dłużnik może spełnić świadczenie po jego terminie, byleby uczynił to w odpowiednim terminie (wyrok SN z dnia 10 maja 2007 r., III SK 18/2006, niepubl.).

II. Prawo odstąpienia wykonuje się przez złożenie dłużnikowi oświadczenia o stosownej treści. Jest to oświadczenie prawokształtujące i skutkuje wygaśnięciem stosunku zobowiązaniowego (ex tunc). Złożenie oświadczenia o odstąpieniu powoduje, że uważa się, jak gdyby umowa nigdy nie została zawarta, zaś strony umowy wzajemnej są obowiązane zwrócić to co dotychczas świadczyły.