szybki kontakt

Potrzebna pomoc? 22 400 78 72

kontakt

OCHRONA O CHARAKTERZE NIEMAJĄTKOWYM - W ART. 24

OCHRONA O CHARAKTERZE NIEMAJĄTKOWYM PRZEWIDZIANA W ART. 24 § 1  KC

W myśl art. 24 § 1  kc ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. 

Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są:
1) istnienie dobra osobistego,
2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra,
3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia.

Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym, przewidzianej w ww. przepisie prawa cywilnego.

O dokonaniu naruszenia dobra osobistego decyduje obiektywna ocena konkretnych okoliczności, a nie subiektywne odczucie osoby zainteresowanej. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 33/97, ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, jakim jest stan uczuć, godność osobista i nietykalność cielesna (art. 24 § 1 kc), nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (ocena subiektywna). Podobnie Sąd Apelacyjny w Łodzi, który stwierdził, iż  przy określaniu istoty dobra osobistego jak i jego naruszenia nie wystarczy uwzględnić tylko sferę indywidualnych przeżyć poszkodowanego, lecz należy posługiwać się kryterium obiektywnym, odwołującym się do przyjętych w społeczeństwie ocen, zapatrywań moralnych i obyczajów (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2013 r., I ACa 297/2013).
Powszechnie przyjmuje się bowiem, iż za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających takie działanie.


Do takich okoliczności, wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się:


1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa,

2) wykonywanie prawa podmiotowego,
3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach)
4) działanie w ochronie uzasadnionego interesu (z uzasadnienia wyroku SN z dnia 19 października 1989 r., II CR 419/89, Lex Polonica nr 296329, OSP 1990, nr 11-12, poz. 377).

Na żądającym ochrony ciąży jedynie dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, natomiast egzoneracja działającego może polegać na wykazaniu, że działanie jego „nie było bezprawne”.
Działanie nie jest bezprawne, chociażby zagrażało dobru osobistemu lub nawet je naruszało, przede wszystkim wówczas, gdy jest oparte na obowiązującym przepisie prawa, stanowi wykonywanie prawa podmiotowego lub też stanowi działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego (Sąd Apelacyjny w Białymstoku z dnia 24 maja 2013 r. I ACa 182/2013).

Istotą przesłanki działania w obronie uzasadnionego interesu społecznego jest uznanie, że w przypadku naruszenia dóbr osobistych może dojść do kolizji różnych interesów podlegających ochronie. Ponieważ nie istnieje hierarchia interesów pozwalająca a priori stwierdzić przewagę jednego z nich nad drugim, konieczne jest ustalenie, który z nich w konkretnych okolicznościach przeważa. Jeżeli w przypadku kolizji konkretnego dobra osobistego z innym dobrem prawnie chronionym naruszenie tego pierwszego zostanie uznane za mniej istotne niż korzyści, jakie wynikać będą z tego zdarzenia dla innego przedmiotu, sprawca naruszenia będzie się mógł powołać na istnienie przeważającego interesu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 lipca 2013 r. I ACa 425/2013).

Działanie w granicach obowiązującego prawa wyłącza zasadność powództwa opartego na art. 24 k.c., pośrednio natomiast przesądza o bezzasadności roszczenia dochodzonego na podstawie art. 448 k.c., nie pozwala tym samym na pociągnięcie strony pozwanej do odpowiedzialności określonej w powołanych przepisach (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2013 r. I ACa 1044/2013).

Jak wynika z art. 24 § 1 zdanie pierwsze Kodeksu cywilnego, konieczną przesłanką udzielenia ochrony z tytułu zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych jest bezprawność działania. Nie jest natomiast działaniem bezprawnym działanie, które mieści się w ramach porządku prawnego, czyli jest dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, a ponadto - choć nie tylko - działanie polegające na wykonywaniu prawa podmiotowego bądź na obronie uzasadnionego interesu prywatnego lub publicznego. Stwierdzenie to należy uzupełnić istotnym następującym zastrzeżeniem: o tym, czy doszło do naruszenia dobra osobistego nie mogą decydować subiektywne odczucia osoby uważającej się za pokrzywdzoną i żądającej ochrony prawnej, lecz pewne kryteria obiektywne, zwłaszcza zaś to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie określone zagrożenie lub naruszenie, a także całokształt okoliczności w sprawie, której przedmiotem jest ochrona dóbr osobistych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 września 2013 r. III APa 7/2013).
Zatem brak bezprawności zwalnia działającego od odpowiedzialności na gruncie art. 24 kc i art. 448 kc.
Powyższe potwierdza bogate orzecznictwo m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 sierpnia 2013 r. I ACa 311/2013, zgodnie z którym skoro nie można mówić o naruszeniu dóbr osobistych, nie można orzekać wobec powoda o zadośćuczynieniu w oparciu o art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 31 lipca 2013 r. I ACa 243/2013, który stanowi, iż przepis art. 24 § 1 k.c. przewiduje ochronę prawną dla osób, których dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone cudzym działaniem, chyba że działanie to nie jest bezprawne. Z przepisu tego wynika, że aby uzyskać ochronę należy wykazać, że doszło do naruszenia lub zagrożenia konkretnego dobra osobistego. Bez wątpienia, działanie w słusznym interesie społecznym stanowi przesłankę egzoneracyjną.